با آب ژاول بیشتر آشنا شوید

آب ژاول (محلول هیپوکلریت سدیم) محلولی شامل آب و درصد معینی هیپوکلریت سدیم (NaOCl) است. این محلول که به عنوان مایع شوینده یا وایتکس نیز شناخته می شود، دارای رنگ زرد کم رنگ مایل به سبز است و بوی تندی دارد. از این محلول جهت ضد عفونی، گندزدایی و بو زدایی استفاده می شود. آب ژاول توسط دانشمند فرانسوی به نام برتولت کشف شد و چون این رویداد در شهر پاریس و در منطقه ای به نام ژاول صورت گرفت، از واژه ژاول در نامگذاری این محلول استفاده شد.
محلول هیپوکلریت سدیم در آب دارای خاصیت قلیایی است. این محلول در اثر نور و گرما تجزیه می شود و یون هیپوکلریت (ClO-) و اکسیژن را آزاد می کند. به همین دلیل ظروف نگهداری آن مات بوده و دور از محیط های گرم نگهداری می شود. آب ژاول محلولی سمی است و خاصیت گندزدایی آن به واسطه آزاد کردن کلر در محلول می باشد. هیپوکلریت سدیم یک عامل اکسید کننده خوب است. این ماده با اسیدهای پراتیک مانند هیدروژن کلرید واکنش می دهد و نمک های مختلفی به همراه گاز سمی کلر تولید می کند.


تولید هیپوکلریت سدیم


واکنش گاز کلر با محلول هیدروکسید سدیم
یکی از روش های متداول تولید هیپوکلریت سدیم، واکنش گاز کلر با محلول هیدروکسید سدیم یا سود سوزآور بر اساس معادله زیر است:
Cl2 + NaOH —> NaClO + NaCl + H2O
در این روش ابتدا محلول هیدروکسید سدیم درون مخزن واکنش قرار داده می شود. از آن جایی که گاز کلر در مجاورت رطوبت با فلرات واکنش می دهد و منجر به خوردگی آن ها می شود باید جنس مخازن غیرفلزی باشد. در این مورد معمولا از مخازن با جنس پی وی سی یا پلی اتیلن استفاده می شود.
در گام بعدی گاز کلر از پایین مخزن وارد شده و با محلول هیدروکسید سدیم تماس پیدا می کند. در این حالت بین این دو ماده واکنش صورت می گیرد. هر چقدر که گاز کلر کمتری از سطح محلول خارج شود نشان دهنده بالاتر بودن بازده واکنش است. pH نهایی محلول حاصل واکنش در حدود 12 است و این واکنش در دمای حدود 20 درجه سانتی گراد آغاز می شود و تا دمای نزدیک به 42 درجه سانتی گراد پایان می پذیرد. کنترل این واکنش و قطع به موقع تزریق گاز کلر جز نکات مهم فرایند تولید هیپوکلریت سدیم می باشد. زیرا در صورت عدم دقت، واکنش معکوس شده و دمای مخزن افزایش می یابد که این مسئله منجر به از بین رفتن محصول می شود. از این رو با کمک حسگرهای اکسایش-کاهش جریان ورودی گاز کلر در این فرایند کنترل می شود.


الکترولیز محلول نمک کلرید هیدروژن


الکترولیز محلول نمک طعام یا کلرید سدیم از روش های دیگر تولید هیپوکلریت سدیم است. اجزای اصلی دستگاه مورد استفاده در این روش، باتری تولید کننده اختلاف پتانسیل، الکترودهای آند و کاتد و محلول نمک هستند. در روش در سمت کاتد، الکترون های مدار با آب واکنش داده و یون های هیدروکسید تولید می کنند. این یون ها نیز با سدیم موجود در محلول نمک واکنش می دهند و هیدروکسید سدیم را به وجود می آوردند. از سوی دیگر در قسمت آند، یون های منفی کلر آزاد شده در محلول که از تجزیه محلول نمک حاصل شده اند، با دادن الکترود خود به مدار خارجی، تولید گاز کلر می نمایند. گاز کلر به همراه هیدروکسید سدیم تولید شده با یکدیگر واکنش می دهند و محلول هیپوکلریت سدیم را تولید می کنند.
2Cl− → Cl2 + 2e− آند
2H2O + 2e− → H2 + 2OH− کاتد
مدت زمان انجام فرایند، غلظت نمک و میزان اختلاف پتانسیل باتری از جمله موارد تاثیرگذار در غلظت محلول هیپوکلریت سدیم تولید شده می باشند.


کاربردهای محلول هیپوکلریت سدیم


محلول سفید کننده
معمولا از ترکیب محلول 4 تا 6 درصد هیپوکلریت سدیم با محلول 01/0 تا 05/0 درصد هیدروکسید سدیم محلول سفید کننده برای مصارف خارجی تولید می کنند. از محلول هیدروکسید سدیم در این ترکیب به جهت ایجاد تاخیر در تبدیل هیپوکلریت سدیم به کلرید سدیم و کلرات سدیم استفاده می شود. در مصارف خانگی هیپوکلریت سدیم، کار حذف لکه از البسه را انجام می دهد. با این حال استفاده مکرر از سفید کننده ممکن است باعث از بین رفتن الیاف کتان و کاهش کیفیت و طول عمر لباس شود. همچنین افزایش دما آب به دلیل اینکه فعالیت مولکول های محلول را زیادتر می کند باعث تشدید این اثر منفی خواهد شد.


محلول جرم گیر و ضدعفونی کننده


از محلول هیپوکلریت سدیم به عنوان تمیز کننده، جرم گیر و ضدعفونی کننده سطوح استفاده می شود. از محلول های رقیق تر آن در صنایع دارویی و تولید نوشیدنی ها برای تمیز کردن و ضدعفونی کردن لوله های محل عبور داروها ونوشیدنی ها استفاده می شود. در صورت نیاز به استفاده از غلظت های بالاتر برای پاکسازی، از آب یا اتانول برای شستشو در مرحله دوم استفاده می شود تا سطوح از گازهای کلر باقی مانده پاکسازی شوند.
از هیپوکلریت سدیم همچنین جهت ضدعفونی کردن آب نیز استفاده می شود. در این حالت به طور معمول به ازای هر 4000 لیتر آب از 1 لیتر آب ژاول خانگی استفاده می شود. انتخاب دقیق تر این مقدار به پارامترهایی چون دما، مدت زمان تماس و وجود رسوب بستگی دارد.


ریشه درمانی دندان هیپوکلریت


از محلول هیپوکلریت سدیم در ریشه درمانی دندان استفاده می شود. این ترکیب شیمیایی بواسطه توانایی اش در مقابله با میکروارگانیزم های بیماری زا و زوال پالپ دندان گزینه بسیار مناسبی جهت بکارگیری در زمینه ریشه درمانی دندان می باشد. غلظت این ماده در محلول برای کاربرد ریشه درمانی بین 5/0 تا 25/5 درصد است.
در غلظت های کم، این محلول قادر به حل کردن بافت های مرده است ولی با افزایش غلظت امکان حل بافت های زنده نیز افزایش می یابد که این عاملی نامطلوب محسوب می شود. هر چند که مطالعات نشان داده است که اثر بالینی محلول هیپوکلریت سدیم زمانی که غلظت آن از 1 درصد بیشتر می شود بهبود قابل ملاحظه ای نمی یابد.


اثرات هیپوکلریت سدیم بر سلامتی


مقدار مشخصی از هیپوکلریت سدیم به عنوان معیاری جهت در معرض بودن آن وجود ندارد که گفته شود کمتر از آن مقدار بی خطر بوده و بیشتر از آن خطرناک است. در معرض هیپوکلریت سدیم قرار گرفتن می تواند با اثرات مختلفی برسلامتی فرد همراه باشد. تنفس ذرات معلق این ماده شیمیایی منجر به سرفه و گلو درد می شود. مصرف خوراکی آن با درد شکم، احساس سوزه معده، سرفه، اسهال و استفراغ همراه است. در صورتی که تماس پوستی با این محلول حاصل شود باعث قرمزی و ملتهب شدن پوست می شود. تماس چشمی با آن باعث سوزش و قرمز شدن چشم و همچنین ریزش اشک از آن می گردد. محلول هیپوکلریت سدیم در آب برای موجودات زنده سمی است و ترکیب آن با نمک های آلومینیوم بر شدت سمومیت آن می افزاید.


خطرات احتمالی هیپوکلریت سدیم


هیپوکلریت سدیم بسیار واکنش پذیر است، بنابراین مهم است که اقدامات ایمنی حتی با وجودغلظت های رقیق آن مد نظر قرار بگیرد. این محصول باید در یک ظرف کاملا محکم بسته نگهداری شود که با دقت برچسب گذاری شده و دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرارگیرد.
در ادامه به برخی از خطرات احتمالی NaOCl اشاره شده است:
• هنگامی که هیپوکلریت سدیم با نور واکنش می دهد، گاز خطرناک کلر تولید می کند. هر چقدر که محلول گرم تر شود میزان تولید کلر افزایش می بابد. حتی در دمای اتاق، مقادیری گاز کلر از محلول خارج می شود.
• سود سوزآور موجود در محلول با توجه به میزان غلظتی که دارد می تواند باعث تحریک و سوزش پوست شود.
• آب ژاول خورنده است و خورندگی آن با افزایش میزان غلظتش، بیشتر می شود.
• آب ژاول و پاک کننده های حاوی آمونیاک هرگز نباید با یکدیگر مخلوط شوند. واکنش آن ها منجر به تولید گاز خطرناک کلرامین می شود.
• آب ژاول باید از اسیدها (مانند سرکه)، پاک کننده رنگ ها و پاک کننده های سرامیک نیز دور نگه داشته شود.
• با رعایت نکات ایمنی مربوط به آب ژاول، این محلول برای نگهداری در منازل مشکلی ندارد.

 

 

تماس با ما

آدرس : تهران اتوبان شهید همت غرب، میدان دریاچه، خیابان شهید جوزانی غربی،جنب شهرک شهید صیاد شیرازی، فاز 2،مجتمع تجاری خلیج فارس،طبقه اول،واحد 75

شماره ثابت : 46084205-021

شماره همراه : 09128186370

 ایمیل : این آدرس ایمیل توسط spambots حفاظت می شود. برای دیدن شما نیاز به جاوا اسکریپت دارید


تمام مطالب و تصاویر این وب سایت برای شرکت وایت شیمی محفوظ است

استفاده از تصاویر و مطالب این وب سایت با ذکر منبع بلامانع است